• Dirk Hoogenstein
  • Dirk Hoogenstein
  • Luc Hoogenstein
  • Luc Hoogenstein
  • Luc Hoogenstein
  • Dirk Hoogenstein
  • Luc Hoogenstein

Wolf na eeuwen weer (even) terug in de West-Betuwe

BUREN Na honderden jaren van afwezigheid was de wolf deze zomer weer even terug in deze regio. Dit kan geconcludeerd worden uit een bevestigde melding van een wolf bij Buren afgelopen juli. De legendarische diersoort zelf is niet gezien, maar twee schapen van een schapenhouder in deze plaats blijken aantoonbaar door een wolf gedood.

door Berry Lucas

In Duitsland heeft de wolvenpopulatie zich sterk uitgebreid en steeds vaker steken zwervende wolven de grens over. Inmiddels is zelfs vastgesteld dat twee wolven een territorium hebben gevestigd op de Veluwe, waarmee de soort nu officieel is teruggekeerd in ons land. Meldingen van wolven in het land worden geregistreerd bij een centraal wolvenmeldpunt, zodat hun bewegingen goed gevolgd kunnen worden. Of het een échte wolf betreft, wordt bepaald aan de hand van foto's, verkeersslachtoffers, prooien, uitwerpselen en DNA-monsters uit de bijtwonden bij gedode schapen.

In 2018 zijn er volgens Wageningse onderzoekers tot nu toe tien verschillende wolven vastgesteld, waarvan zes wijfjes. Eén daarvan, een mannelijke wolf (ook wel rekel genoemd), werd met behulp van DNA-analyse eind juni van afgelopen jaar getraceerd op twee locaties in Friesland en daarna op 5 juli in Flevoland. Op zijn snelle doortocht door Nederland verscheen de rekel met de codenaam GW979m op 10 juli op ergens in de omgeving van Buren. Dat kostte een schapenhouder twee schapen, die overigens netjes vergoed worden via een speciale wolvenregeling van de provincies. Informatie hierover staat op een speciale website voor de afhandeling van faunaschade van BIJ12, een organisatie van de gezamenlijke provincies.

Hetzelfde individu was begin juni al gesignaleerd in het Duitse Norden (Nedersaksen). Na het bezoek aan het rivierengebied is dit dier verder zuidwaarts getrokken naar Vlaanderen. Overigens is er ook in februari 2018 al een wolf op doorreis gefilmd in het oostelijke rivierengebied. Een andere claim uit onze regio, over aangevallen schapen bij Kapel-Avezaath afgelopen december, wordt nog onderzocht. Meestal hebben gevallen van gewonde of gedode schapen betrekking op aanvallen door het neefje van de wolf, de hond.

ZESTIENDE EEUW Berichten over wolven in deze regio gaan terug tot de zestiende eeuw. Mr P.J.W. Beltjes (aangehaald in het omvangrijke werk 'Duizend jaar wind en water in de Lage landen' van J. Buisman uit 2000) las in de aantekeningen van de Culemborgse notabel Gerardt Vremdt dat soldaten en burgers uit Culemborg op zondag 17 december 1589 in Marienweerd een wolf dood hebben geslagen. Men hing het dier op de 'kaak' naast het stadhuis ,,om de van de borgeren gesien te worden, soo sulcken dier noyt int lant ghesien was ende seer vreemt vor de oude borgerlieden".

Op 13 mei 1590 werden vijf jonge wolven in de uiterwaard op de plek van het huidige Werk aan 't Spoel bij Culemborg gedood en ook weer tentoongesteld aan het publiek. In april van dat jaar zouden er ook vier wolven bij Schoonrewoerd zijn gedood. Wat uit de geschiedschrijving naar voren komt, is dat de wolf in de West-Betuwe al in de zestiende eeuw een uitzonderlijke verschijning en een grote bezienswaardigheid moet zijn geweest.

Gezien de vondst van jonge wolven was misschien zelfs sprake van een roedel dat zich hier had gevestigd. Maar helemaal zeker is het niet wanneer de wolf hier verdween: tot aan het begin van de negentiende eeuw liepen er hier en daar nog wolven in het bosrijke Gelderland rond. In de zestiende en zeventiende eeuw werd de wolf zwaar vervolgd in onder meer Utrecht en op de Veluwe. W. van de Poll schreef in 1868, in een artikel over de geschiedenis van wolven in Gelderland, dat de drosten van Vianen, Culemborg en Buren ten tijde van deze gecoördineerde wolvenjacht werden verzocht "'hunne dijken en weerden te bezetten en den wolf mede te helpen vernielen." In het Graafschap Culemborg werd op een gegeven moment 25 gulden uitgekeerd voor een gedode wolf.

ROODKAPJE-IMAGO De Culemborgse "borgerlieden" van toen waren van mening waren dat de enige goede wolf een dode wolf was, en in de rest van het land zag men dat niet anders. De maatschappij heeft tegenwoordig meer respect voor de wolf, gelet op de wettelijke bescherming van deze diersoort die in grote delen van Europa is uitgeroeid. De soort kan volgens ecologen als wild roofdier een belangrijke rol vervullen in de natuur. De wolf is echter nog niet helemaal van zijn Roodkapje-imago verlost en er wordt in sommige kringen inmiddels al weer opgeroepen tot een wolvenquotum met afschot. Wolvenspecialisten stellen echter dat het aantal door wolven gedode schapen in het niet valt tegen het aantal schapen dat jaarlijks door honden of vossen wordt gedood; dat zijn er namelijk tussen 4000 en 13000.

Wolven die schapen doden, zijn overwegend jonge zwervende dieren. Als ze eenmaal hun territorium hebben afgebakend gaan ze zich richten op natuurlijke prooien zoals de ree. In het nieuwe wolvenplan van de provincies wordt aangeraden om kuddewaakhonden in te zetten, stroomdraad te plaatsen en het vee 's nachts op stal te houden.